Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845

herb Belina (t. 2 s. 93-98)

Belina herb. Belina herb składa się ze trzech podków białych grzbietem do siebie obróconych, tak, że jedna jest z Prawej, druga z lewej strony, trzecia pod niemi spodem, na której miecz Niemiecki otłuczony, (luboć drudzy już cały kładą końcem na dół, rękojeścią do góry między drugie dwie podkowy obrócony, w polu błękitnym. Nad hełmem i koroną złota ręka, do góry wyciągniona, zanosząca się w prawą tarczy mieczem. Paprocki w Gnieździe fol. 603. O herbach fol. 329. Okol. tom. 1. fol. 32. Klejnoty fol. 108. Potocki poczet herb. fol. 223. MS. Patris Rutka Societatis Jesu. Jest wiele familii we Francji i Brytanii, które trzech podków końskich w herbie zażywają, ale innym kształtem ułożone. O czym nasz Ks. Petrasancta cap. 63.

Długosz o początkach tego herbu pisząc twierdzi, że jako wszystkie inne domy, któreżkolwiek podków zażywają od Jastrzębca wyszły, tak i Belinów: poświadcza mu Paprocki w Gnieździe cnoty, gdzie powiada, że Żelisławowi Jastrzębczykowi od Bolesława Śmiałego z tej okazji nadany; bo gdy wojnę z Rusią ten Król zaczął, a jak to jeżeli gdzie, tedy na Marsowym placu niestatkuje fortuna; szczęście mu nie sprzyjało. Żelisław na odwodzie będąc, za powodującą się, ciemnej nocy pokrywką idąc, i straż nieprzyjacielską wyciął, i dalszych głębszym snem zmorzonych Rusi pobił. Za co mu Król, do jednej podkowy, krzyża nie mającej, którą się natenczas pieczętował, dwie drugie przydał, i miecz kusy miasto krzyża. A że Ruś pozostała, swoich porażką przestraszona, pomiędzy Bylinę na polach wzrosłą, od zguby się [str. 94] kryjąc, uchodziła, kędy ich bito; dla tego imię herbowi dane Belina. Toż swoje zdanie, i w drugiej o herbach księdze potwierdził. Za nim Okolski poszedł, i inni.

Atoli w późniejszej księdze, którą ogrodem nazwał, tę swoją opinią żadnym historykiem nie popartą odrzucając, powiada Paprocki fol. 179. że wszyscy Belinowie tak w Czechach, jako i w Polsce rozrodzeni, pierwiastki swoje wzięli od Bili albo Biły Tetki; była to, jako on tam mówi, córka Kroka wtórego książęcia Czeskiego, wnuczka Kroka pierwszego, siostra Libussy, która rządy Czeskiego państwa po śmierci ojca swego objęła, tak silna, że z potężnym niedźwiedziem, sama się w ręcz śmiała pasować, tak szczęśliwie, że go też pokonawszy zabiła. Nazwisko zaś wzięli, od miasta Beliny, skąd i tytuł hrabiów z Beliny, długo w tym domu dziedziczył. Tej byli syn Stomir, po matce na Państwo Czeskie wstąpił, ale od Hostywita hetmana Czeskiego zrzucony, cudze po Bawarii pocierał kraje: tam długą, przewłoką czasu chowając się, Stylfrydem nazwany: wszakże jednak Czechowie, wspomniawszy sobie na swego własnego Pana, na tron go znowu wezwali, przeciwko Borzywojowi książęciu: nic długo jednak na nim zabawił Stomir, dla nieumiejętności czy zapomnienia języka Słowiańskiego zepchniony, nazad do Bawarii uchodzić musiał, przecież bogatymi wprzód uregalizowany podarunkami. Działo się to koło r. 895. Toż wszystko obaczysz w kronice Czeskiej Bielskiego edycji r. 1563. fol. 321.

Znowu jednak Paprocki, w innej księdze, której dał tytuł Stromata, inną osnowę z Wacława Hageka historyka Czeskiego przywodzi. Bila córka Biwoga hrabi, herbu świnia głowa, w r. 747. Małżeńskim związkiem dostała się Kossalowi herbu trzy podkowy, takim ułożeniem, że wszystkie do góry grzbietami stoją, dwie na górze podle siebie, trzecia spodem. Z tej syn Sukosław na pamiątkę matki swojej, od jej imienia, zamek i miasto od siebie fundowane Beliną nazwał koło r. 879. którego synów pięciu, z Przemysława książęcia potomstwem długą wojnę wiedli. Stomir hrabia z Beliny syn Sukosława, zgodnym wszystkich konsensem, na księstwo Czeskie wysadzony, przeciwko Borzywojowi, pierwszemu z monarchów Czeskich chrześcijaninowi. Z tym wszystkim i ta powieść nie we wszystkim ugruntowana; a najprzód w sto lat trzydzieści i dwie, Kossalowi syna przyznaje Sukosława, co czy być może, każdy snadno osądzi. Potem Ks. Bogusław Balbinus Soc. Jesu w Czeskiej historii z Chrystanna dowodzi, że ten Sukosław, nie był ojcem, ale bratem Stomira hrabi i dziedzica na Belinie, kędy i to przydaje, [str. 95] że gdy Sukosław, albo Suchosław, ojcu Borzywoja Hostywitowi rebelizował, zbity, i z bratem swoim Stomirem, którego był w tę ligę z sobą wciągnął, na wygnanie uchodzić musiał; tak Stomir trzynaście lat w Bawarii przepędził. Dopiero gdy się na Borzywoja sprzysięgli Czechowie, i z dziedzicznego zepchnęli tronu, od nich przyzwany księstwo posiadł; ale że po Słowieńsku mówić nie umiał, i żesię niepewnym chrześcijaninem pokazywał, ledwo dziewięć miesięcy na królestwie siedząc, wziąwszy dziesięć talentów srebra, a trzy złota, nazad do Bawarii ustąpić musiał.

Cóżkolwiek bądź, że taka niezgoda między historykami zagęszczona o niektóre okoliczności; istota jednak historii cała stoi. Ja za fundament kładę, że to jedenże dom Belinów, tak w Polskiej jako i w Czeskiej koronie, czego dość rozumiem -gruntownie popiera, tak jednoż wszędzie Belinów nazwisko, jako jedenże ojczysty klejnot, luboć niejaka odmiana z czasem u naszych w herbie za zasługi ich przyczyniona: tegoż ze mną zdania tak Balbinus g jako i Paprocki już się poprawiający. To założywszy, wnoszę z Balbina, Hageka, Bielskiego, Chrystanna tu przytoczonych autorów, że imię Belina, nie od ziela Byliny, po zarosłych polach krzewiącego się, ale od miasta Byliny w Czechach ufundowanego swój początek wzięło. Ale ani Jastrzębczyk tego herbu był przodek, ponieważ z tychże historyków dość się jawnie pokazuje, ze jeszcze przed Bolesławem Śmiałym, (który Jastrzębca w Belinę tym kształtem, jako się mówiło, miał przemienić już w Czechach trzema podkowami blisko trzechset lat szczycili się Belinowie: i owszem Balbinus in historia Miscell. fol. 5, et de cad. 1, lib. 7. capit. 1. powiada, e między pierwszymi domami, które razem z Czechem, w tamte kraje zawitały koło roku Pańskiego 278. był dom herbem trzech podków pieczętujący się. Dla takiej tedy dawności trudno zgadnąć, z, jakiej okazji ten herb nadany: bo co Paprocki in stromatibus twierdzi, że pierwszego autora tego klejnotu, trzech synów pozostałych tak się pogodziło, że najstarszy z nich, trzech w herbie zażywał podków, tak jako ci Belina pokazuje; drugi dwóch, tym kształtem jak w herbie Łzawa obaczysz; trzeci jednej, taką formą jako w Jastrzębcu określony, to stać nie może, i dla tego ze ten domysł, na żadnym się autorze poważnym nie funduje, i dla tego, ze tych herbów, inny i daleko różny, na swym miejscu początek przeczytasz.

To się zda być pewna, że Belinowie ze krwi Czeskich starych książąt i monarchów po matce idą, (czy to ją Bilą zwano, jako się wyżej mówiło, czy Kassą, jako chce [str. 96] Balbinus Epitome histor. Bohem. lib. 1. in notis ad cap. 10.) córce Kroka wtórego, siostrze Libussy, żonie Biwoga, który był synem Sudywoja hrabi, a gdy się potem rozrodzili, jedni się z nich przy ojczystej fortunie w Czechach zostali, drudzy się z Dąbrówką królewną Czeską, małżonką Mieczysława książęcia Polskiego, pierwszego chrześcijanina do Polski przenieśli. Przez lat potem półtorasta w rycerskie dzieła u nas przy nienadwerężonej wierności kwitnęli. Potem kiedy Bolesław Krzywousty, Morawy wojował, i z książęciem ich Swentopełkiem; Żelisław Belina hetmaniąc wiej ekspedycji tak się mężnie potykał, że zwycięstwa doganiając, i serdecznego żołnierza, i rozsądnego wodza urząd odprawił. Atoli jednak gwałtownie na nieprzyjaciela nacierającemu, rękę po ramię w tej okazji odcięto. Co nagradzając mu Bolesław, przy innych honorach i nagrodzie, rękę mu złotą odlewaną w podarunku posłał, a do trzech podków, miecz otłuczony przydawszy, rękę zbrojną z mieczem wyniesionym, na hełmie Beliny lokował, i tym się przydatkiem różni, od herbu Belinów w Czechach, nasz Belina.

Herbowni.

Belina, Borzymowski, Brzozowski, Czechowski, Falęcki, Goleniewski, Grocki, Gruszczyński, Gulczewski, Jasczułtowski, Kadłubowski, Kędzierzyński, Kraska, Lesczyński, Łochowski, Młochowski, Naropiński, Okun, Podhorecki, Porudeński, Prażmowski, Skupieński, Stawski, Szczytnicki, Taranowski, Wągrowski, Węgierski, Wolski, żeligowski.

Przodkowie domu tego.

A najprzód w Czechach. Suchosława i Stomira hrabiów na Belinie potomkowie, jedni w królestwie Czeskiem, antecesorów swoich szli torem. Z tych Prokop hrabia na Belinie, najwyższy wojsk Bretysława książęcia hetman, przeciwko Henrykowi III. Cesarzowi Rzymskiemu, i jego wodzowi Othardowi książęciu Saksonii w r. 1040. Ale gdy mu się wojna szczęściem nie powiodła, a Niemcy do Czech hurmem wpadli, rozumiejąc Bretysław że złotem skorumpowany Prokop, nieprzyjaciela w granice dobrowolnie puścił, oczy mu najpierwej wyłupić, potem nogi ręce i głowę uciąć, ciało w rzece niedaleko Belin utopić kazał. Aeneas [str. 97] Silvius apud Balbin. lib. 3. c. 5. od którego czasu, mówi Paprocki in Stromat Belinowie hrabstwa tytuł w Czechach opuścili, do bardzo szczupłej fortuny ścieśnieni. Przecięż znowu za Króla Macieja, jeden z nich całemu wojsku hetmanił. Cureus u Paproc. którego potomkowie Żeleńskimi się z Sebużyna pisali. Od tych wyszedł Krzysztof Żeleński z Sebużyna u Rudolfa Cesarza tego imienia wtórego, takiej estymacji, że mu pieczęci Czeskiego królestwa, jako najwyższe Mu kanclerzowi Czeskiemu powierzył: Herb jego taki: na piersiach czarnego orła trzy podkowy ale bez miecza, na hełmie pół orła czarnego. Z tychże przodków idą Pruszkowscy przedtem w Czechach, teraz w Śląsku i Morawie posesjonaci. Balbinus lib. 3. cap. 5. Za czasów tego autora widzieć było w Bolesławiu przy grobie Ś. Wacława, (kędy zrazu ciało jego było złożone, ) gęste nagrobki kamienne, na których trzy podkowy wyryte były, ale już teraz jedne z miejsc rugowane, drugie starożytnością nadwerężone, skąd dochodzi ten autor, że się Belinowie temu miejscu, znacznym dobrodziejstwem przysłużyć musieli. Nie wiem czy nie do tych należy hrabia Belina, moderacji i roztropności mąż przedziwnej, u senatu Paryskiego, i całego miasta tamtecznego tej powagi; że rozsądkiem wszystkich stanów, praesidium mu miasta zlecono podczas burzy owej r. 1594. kiedy herezja we Francji górę brała. Spondanus num. 7. et 9. i 1596. Annalium Ecclesiast. num. 11.

Drudzy Suchosława i Stomira potomkowie, do Polski się przeniósłszy, hrabiów z Beliny tytuł z sobą wnieśli. Paprocki in Strom. Balbinus lib., 3. c. 5. Z tych pierwszego kładą Zelisława za Bolesława Śmiałego r. 1064. Żelisław drugi, syn pierwszego, hetman wielki Bolesława Krzywousta Mucjusz Polski, który żeby był ojczyznę samym sobą zastawił, rękę prawą w okazji z Swentopełkiem stracił, jako się wyżej mówiło: nagrodził mu ją złotą Krzywousty, z tym wszystkim droższa nad złoto była, która fortunę Polską piastowała. Był mąż wspaniałego animuszu, dowcipu j przemysłu obrotnego, sił wielkich, twarz Marsem tchnęła, symetria ciała do powagi, w wojennej ekspedycji doświadczony, a co w nim podziwienia godna, ręki pozbywszy drugiej, jedną i zwycięstwo utrzymał, i krom bogatego plonu, siła niewolnika do Króla przyprowadził r. 1103. Bielski fol. 94. Starowolski in Bellat. Sarmat. Umarł kasztelanem Krakowskim r. 1120. Belinę Bolesława w różnych przywilejach czytał Paprocki roku 1149. luboć go w Gnieździe cnoty Borysławem zowie, i synem chce mieć Zelisława hetmana. Między kilką synami tego Borysława (od których na [str. 98] różne nazwiska podzieleni są Belinowie) był Jarosław roku 1199.

Belina Borysław arcybiskup Gnieźnieński. Wprawdzieć go Crassinius do familii Nałęczów pociąga, atoli ja z większą częścią autorów trzymam, że tu należy. Dla znacznych cnót, które w nim celowały, jako pomiarkowanie pasji, pobożność, statek, rozsądek, powaga, z archidiakona Poznańskiego i kanonika Gnieźnieńskiego, po Jakubie Świnka, na tę stolicę od kapituły wysadzony. Nie masz tu zgody między pisarzami naszymi: bo Długosz powiada, że w r. 1304. obrany, umarł r. 1306. Janicius Paprocki i Okolski, elekcją jego składa na rok 1307. śmierć na rok 1311. toż samo o zejściu jego twierdzi Bielski fol. 213. Nakielski w Miechowii fol. 237. Damalewicz zaś in Archiep. Gnes. wstęp na arcybiskupstwo pod rok 1314. naznacza, z tej racji, że antecessor jego, jeszcze żył w r. 1313. czego dowodem jest list jego u Damalewicza: skąd cała tamtych historyków o Borysławie osnowa upada. Dyssensje kardynałów strony elekcji sukcesora na stolicę Piotrową, przewlokły konfirmacją Belinie, aż do Jana dwudziestego wtórego, czyli raczej dwudziestego pierwszego, od którego potwierdzony, interesy, najpierwej ojczyzny, z Krzyżakami przed papieżem ułacnił. Sprawę, którą był antecessor jego, z Chełmińskim biskupem zaczął, o to iż się od Gnieźnieńskiego oderwawszy, do Ryskiego arcybiskupa przywiązał, szczęśliwie wygrał i zakończył. Więcej na dobro pospolite, i swojej diecezji zamyślającego, śmierć zastała w Awinionie, drugiego po konsekracji roku: tamże w kościele OO. Dominikanów pochowany.

Są jeszcze i podziśdzień niektórzy, co starożytnym Belinów imieniem się zowią w Mazowszu i Podgorzu posesjonaci, ba i w Krakowskiem Belinowie z Leszczyn, ale ja o nich mówić na swym miejscu będę pod Leszczyńskimi. Opuścić tu jednak nie mogę Beliny, który pod Pleszkowem pieszo z drugimi do szturmu idąc, w rękę był postrzelony. Paprocki o herb. fol. -405. Piotr także Belina kawaler S. Sepulchri, z Mikołajem Radziwiłłem Sierotką nazwanym, Palestynę zwiedził.

Objaśnienia:

• Jest to pełny tekst części genealogicznej Herbarza (tomy II-X i Uzupełnienia), wg wydania J.N. Bobrowicza, Lipsk 1839-1845.
• Zgodnie z oryginałem, Czcionką większą jest zaznaczony tekst Niesieckiego, zaś czcionką mniejszą, z wcięciem: uzupełnienia Bobrowicza.
• Tekst został zeskanowany i poddany korekcie maszynowej. Niestety, ze względu na słabą technikę ówczesnego druku (czcionki ręcznie składane) i fakt, że ówczesny krój czcionki dziś już nie występuje, tekst ten należy poddać korekcie ręcznej, co jednak zajmie wiele czasu (prawie 12 milionów znaków, czyli ponad 6,5 tys. stron maszynopisu).
• Ortografia Niesieckiego została przez Bobrowicza zmodernizowana, podobnie i tutaj ortografia wyrazów pospolitych została zmodernizowana do wydania Bobrowicza.
• Należy jeszcze pamiętać o tym, że lipscy zecerzy Breitkopfa&Haertela nie musieli znać języka polskiego, stąd w tym tekście znajduje się wiele literówek.

Jeśli masz komentarze lub specjalne życzenia — nie wahaj się napisać na adres office@przodkowie.com.

© 2002-2005 Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne